Du Lịch Úc

Federation Square là quảng trường công cộng nằm ngay góc đường Flinders và Swanston, đối diện ga Flinders Street, được xem là điểm mốc trung tâm của Melbourne kể từ khi mở cửa năm 2002. Quảng trường nổi bật với kiến trúc hình khối lát đá sa thạch màu nâu đỏ theo mẫu hình học phi truyền thống, khác hẳn các công trình thời Victoria bao quanh, và từng gây tranh cãi ngay từ khi mới hoàn thành. Vì nằm ngay giao điểm của hầu hết tuyến di chuyển trong thành phố, hầu như khách nào ghé Melbourne cũng đi ngang qua đây ít nhất một lần dù không chủ đích tìm đến.

Federation Square là gì, nằm ở đâu tại Melbourne?

Federation Square là một quảng trường công cộng rộng khoảng 3,2 hecta, tọa lạc ngay góc đường Flinders và Swanston, xây dựng phía trên khu vực từng là bãi tập kết tàu Jolimont Railway Yards. Quảng trường mở cửa chính thức ngày 26 tháng 10 năm 2002, gần như đối diện trực tiếp với ga Flinders Street qua bên kia đường.

Đây là không gian công cộng mở, không thu phí vào cửa và không giới hạn giờ ra vào khu vực ngoài trời, khác với các bảo tàng hay phòng trưng bày nằm bên trong vốn có giờ hoạt động riêng. Nhờ vị trí ngay giao điểm trung tâm, quảng trường trở thành nơi tụ họp, biểu tình ôn hòa, tổ chức sự kiện cộng đồng và đơn giản là chỗ ngồi nghỉ chân quen thuộc của cả người dân lẫn khách du lịch.

[Ảnh: Toàn cảnh quảng trường Federation Square lát đá sa thạch nhìn từ trên cao]

Federation Square được xây dựng thế nào, ai là người thiết kế?

Federation Square do công ty Lab Architecture Studio, khi đó có trụ sở tại London, thắng cuộc thi thiết kế quốc tế, sau đó hợp tác cùng Bates Smart, một công ty kiến trúc kỳ cựu của Melbourne, để hoàn thiện và thi công công trình. Dự án khởi công năm 1998 với tổng chi phí khoảng 450 triệu đô la Úc, được Chính quyền bang Victoria, Thành phố Melbourne, Chính phủ Liên bang và khu vực tư nhân cùng góp vốn.

Thách thức kỹ thuật lớn nhất là toàn bộ quảng trường phải được xây nổi phía trên các đường ray xe lửa đang hoạt động của Jolimont Railway Yards, đòi hỏi khoảng 3.000 tấn dầm thép cùng 4.000 lò xo giảm chấn để cách ly kết cấu khỏi độ rung của tàu chạy bên dưới. Đây là lý do khiến chi phí và thời gian xây dựng công trình vượt xa dự tính ban đầu.

Kiến trúc của Federation Square có gì gây tranh cãi?

Federation Square theo phong cách kiến trúc giải tỏa kết cấu (deconstructivist), với các khối hình học lệch góc phủ lớp ốp bằng kẽm, kính và đá sa thạch xếp theo mẫu hình cối xay gió, còn nền quảng trường lát khoảng 470.000 khối đá sa thạch màu nâu đỏ khai thác từ Tây Úc. Lối thiết kế này cố tình phá vỡ các đường thẳng và góc vuông quen thuộc, tạo cảm giác lệch chuẩn ngay giữa lòng thành phố.

Chính vì khác biệt quá lớn so với các công trình gạch đỏ và đá thời Victoria bao quanh, thiết kế này từng vấp phải nhiều chỉ trích gay gắt khi mới hoàn thành năm 2002, nhiều người Melbourne lúc đó thẳng thắn cho rằng công trình lộn xộn và lạc lõng giữa khu trung tâm cổ kính. Trải qua gần hai thập kỷ, quan điểm này dần thay đổi, đến năm 2019 Federation Square chính thức được đưa vào Sổ đăng ký di sản bang Victoria nhờ giá trị lịch sử, thẩm mỹ, kỹ thuật và xã hội, cùng bốn giải thưởng kiến trúc cấp bang và một giải thưởng cấp quốc gia. Khách lần đầu ghé thăm quen với hình ảnh quảng trường châu Âu cổ điển có thể vẫn thấy hơi rối mắt trước lối kiến trúc này, nhưng đây chính xác là điều công trình muốn tạo ra ngay từ đầu.

[Ảnh: Cận cảnh lớp ốp hình học bằng kẽm và kính đặc trưng của Federation Square]

Bên trong Federation Square có những không gian văn hóa nào?

Hai điểm đến chính bên trong quảng trường là Ian Potter Centre, tức NGV Australia, và ACMI, cả hai đều mở cửa miễn phí hằng ngày từ 10 giờ đến 17 giờ cho bộ sưu tập thường trực. Ian Potter Centre là nơi trưng bày nghệ thuật Úc, gồm cả tác phẩm của nghệ sĩ bản địa Aboriginal lẫn nghệ sĩ không phải bản địa, trải dài từ giai đoạn lịch sử tới đương đại.

ACMI tập trung vào lịch sử phim ảnh, truyền hình, trò chơi điện tử và nghệ thuật số, với khu triển lãm thường trực miễn phí mang tên Story of the Moving Image, phù hợp cho cả gia đình có trẻ nhỏ. Một số triển lãm đặc biệt tại cả hai nơi có thể thu phí riêng, khách nên kiểm tra lịch trưng bày cụ thể trước khi đến nếu quan tâm một sự kiện nào đó. Ngoài hai không gian chính này, quảng trường còn có phòng trưng bày của đài SBS và trụ sở tổ chức văn hóa Koorie Heritage Trust, nơi giới thiệu lịch sử và nghệ thuật của người bản địa vùng Melbourne.

[Ảnh: Lối vào Ian Potter Centre bên trong khuôn viên Federation Square]

Vì sao từng có kế hoạch xây cửa hàng Apple ở đây, dự án đó ra sao?

Năm 2017, Apple công bố kế hoạch xây một cửa hàng flagship ngay tại Federation Square, do công ty kiến trúc Foster + Partners thiết kế, đòi hỏi phải phá bỏ tòa nhà Yarra Building mang tính di sản nằm ở rìa quảng trường. Thiết kế ban đầu bị giới phê bình đặt biệt danh châm biếm là Pizza Hut Pagoda, hơn 100.000 người ký đơn kiến nghị phản đối, còn nhóm vận động Our City Our Square lập luận rằng đây là hành vi chiếm dụng không gian công cộng cho mục đích thương mại.

Apple đưa ra bản thiết kế điều chỉnh vào năm 2018 nhưng vẫn không xoa dịu được làn sóng phản đối. Tới tháng 4 năm 2019, cơ quan Heritage Victoria chính thức từ chối cấp phép phá dỡ tòa nhà Yarra Building, cho rằng việc này sẽ gây tổn hại không thể khắc phục tới giá trị di sản văn hóa của khu vực, buộc Apple phải hủy toàn bộ dự án. Câu chuyện này không để lại dấu vết vật lý nào trên mặt bằng hiện tại, nhưng lại là ví dụ khá rõ cho việc người Melbourne sẵn sàng phản đối quyết liệt khi cảm thấy không gian công cộng bị đe dọa, kể cả khi đối tác là một thương hiệu lớn như Apple.

[Ảnh: Tòa nhà Yarra Building mang tính di sản nằm ở rìa Federation Square]

Federation Square có tổ chức sự kiện gì, nên kết hợp tham quan điểm nào gần đó?

Quảng trường thường xuyên là địa điểm chiếu trực tiếp các sự kiện thể thao lớn qua màn hình ngoài trời cỡ lớn, trong đó quen thuộc nhất là trận chung kết AFL Grand Final và chuỗi sự kiện Summer of Tennis trong mùa giải Australian Open, thu hút đông đảo người dân tụ tập xem cùng nhau ngay giữa trung tâm thành phố. Ngoài thể thao, đây cũng là nơi tổ chức nhiều lễ hội văn hóa, buổi hòa nhạc ngoài trời và hoạt động cộng đồng quanh năm.

Vì nằm ngay đối diện, kết hợp tham quan Federation Square với ga Flinders Street gần như là điều tự nhiên với mọi khách bộ hành, chi tiết đầy đủ về nhà ga có trong bài Flinders Street Station.

Từ quảng trường đi bộ thêm khoảng hai phút là tới con hẻm nghệ thuật đường phố nổi tiếng, thông tin cụ thể có trong bài Hosier Lane.

Cách sắp xếp Federation Square trong một lịch trình Melbourne đầy đủ hơn, kết hợp cùng các điểm khác trong trung tâm thành phố, có trong bài Cẩm nang Melbourne.

[Ảnh: Đám đông tụ tập xem trận đấu qua màn hình lớn tại Federation Square]

Tóm lại: Điều quan trọng nhất cần nhớ là Federation Square vừa là điểm mốc trung tâm để đi ngang qua chụp ảnh, vừa là nơi tập trung hai không gian nghệ thuật miễn phí đáng dành thời gian ghé vào, đặc biệt nếu khách quan tâm tới nghệ thuật Úc hoặc lịch sử điện ảnh. Kiến trúc gây tranh cãi ban đầu của quảng trường giờ đã trở thành một phần được công nhận chính thức trong di sản kiến trúc của Melbourne.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ DulichUc.vn, chuyên Tour Úc khởi hành từ Hà Nội.