Du Lịch Úc

Melbourne nổi tiếng với cà phê vì đây là nơi cộng đồng nhập cư Ý và Hy Lạp mang văn hóa espresso vào Úc từ sau Thế chiến II, rồi dần phát triển thành một hệ thống quán cà phê độc lập dày đặc đến mức từng khiến Starbucks phải đóng cửa phần lớn số cửa hàng tại Úc vào năm 2008. Ngày nay, thành phố này có hàng nghìn quán cà phê nằm rải khắp các con hẻm trung tâm, mỗi quán theo đuổi phong cách pha chế và gu riêng thay vì rập khuôn theo một công thức đồng nhất. Với khách Việt vốn quen cà phê sữa đá đậm đặc, cà phê kiểu Melbourne mang khẩu vị và cách gọi món khác hẳn, đáng tìm hiểu trước khi bước vào quán đầu tiên.

Melbourne nổi tiếng với cà phê từ khi nào và vì sao?

Văn hóa cà phê Melbourne bắt đầu hình thành từ đầu thập niên 1950, khi làn sóng nhập cư người Ý và Hy Lạp sau Thế chiến II mang theo máy pha espresso và thói quen uống cà phê kiểu châu Âu vào Úc. Pellegrini's Espresso Bar, mở cửa năm 1954, cùng Legend Café ra đời năm 1956, được xem là trong số những quán espresso đúng nghĩa đầu tiên của thành phố, đặt nền móng cho cả một nền văn hóa quán xá tồn tại đến ngày nay.

[Ảnh: Một quán espresso bar lâu đời mang phong cách Ý cổ điển tại trung tâm Melbourne]

Từ những quán nhỏ ban đầu này, Melbourne dần xây dựng được một cộng đồng người pha chế và người thưởng thức cà phê nghiêm túc, xem việc pha một ly cà phê ngon là một nghề đòi hỏi tay nghề thật sự, không đơn thuần là đứng quầy rót nước. Ngay cả chuỗi thức ăn nhanh McDonald's cũng chọn Melbourne làm nơi khai sinh mô hình McCafé vào năm 1993, một chi tiết cho thấy sức ảnh hưởng của thành phố này lên khẩu vị cà phê của cả nước Úc.

Vì sao Melbourne từng khiến Starbucks phải rút lui?

Năm 2008, Starbucks đóng cửa khoảng 62 trong tổng số 85 cửa hàng tại Úc, chỉ giữ lại 23 địa điểm, sau khi lỗ khoảng 105 triệu đô la Úc trong bảy năm hoạt động tại thị trường này. Lý do chính thức được đưa ra là các cửa hàng hoạt động kém hiệu quả, nhưng nguyên nhân sâu xa nằm ở việc hơn 6.500 quán cà phê độc lập trên khắp nước Úc khi đó đã tạo ra doanh thu khoảng 4 tỷ đô la Úc mỗi năm, chủ yếu từ những ly flat white, latte và long black pha theo tay nghề riêng của từng quán.

[Ảnh: Khách địa phương xếp hàng mua cà phê tại một quán độc lập nhỏ trong giờ cao điểm buổi sáng]

Melbourne, với mật độ quán cà phê độc lập dày đặc bậc nhất nước Úc, thường được nhắc tới như hình ảnh tiêu biểu nhất cho lý do khiến một chuỗi cà phê toàn cầu khó cạnh tranh nổi ở đây: khẩu vị bản địa đã quá quen với chất lượng pha chế cao và sự đa dạng giữa các quán, nên khó chấp nhận một công thức đồng nhất kiểu chuỗi lớn. Starbucks sau đó đổi chủ sở hữu tại Úc vào năm 2014 và điều chỉnh chiến lược, đến nay đã mở rộng trở lại với hơn 80 cửa hàng nhờ tập trung vào đồ uống lạnh và các món theo trào lưu, nhưng vẫn không phải là lựa chọn cà phê hàng đầu trong mắt phần lớn người Melbourne.

Văn hóa quán cà phê trong các con hẻm (laneway) ở Melbourne có gì đặc biệt?

Nhiều quán cà phê ngon nhất Melbourne nằm khuất trong các con hẻm nhỏ giữa trung tâm thành phố, thay vì nằm ở mặt tiền đường lớn dễ thấy. Những con hẻm như Degraves Street hay Centre Place ban đầu chỉ là lối đi phụ và khu vực dịch vụ phía sau các tòa nhà, nhưng qua nhiều thập kỷ đã trở thành nơi tập trung quán cà phê, quán ăn nhỏ và cửa hàng độc lập, tạo nên một bản sắc đô thị riêng cho thành phố.

Kiểu bố trí này khiến việc tìm quán cà phê ở Melbourne mang cảm giác khám phá nhiều hơn là chỉ bước vào quán gần nhất, và cũng lý giải phần nào phong thái sống chậm, thích những góc nhỏ riêng tư của người Melbourne, nét tính cách chung đã được nhắc tới trong bài Con người Úc như thế nào? Những nét văn hóa dễ nhận thấy.

Văn hóa cà phê qua nhiều thập kỷ cũng dần trở thành một trong những hình ảnh gắn liền với Melbourne trong mắt du khách quốc tế, được nhắc tới bên cạnh các biểu tượng khác của nước Úc trong bài Những biểu tượng nổi tiếng của Úc và câu chuyện phía sau.

[Ảnh: Một con hẻm nhỏ ở trung tâm Melbourne với dãy quán cà phê san sát và bàn ghế ngoài trời]

Ly flat white có thực sự do Melbourne phát minh ra không?

Đây là điều không thể khẳng định chắc chắn, dù nhiều người Melbourne vẫn tự hào nhận đây là quê hương của ly flat white. Một trong những giả thuyết được nhắc tới nhiều nhất cho rằng cái tên "flat white" từng được chủ quán Alan Preston sử dụng tại Moors Espresso Bar ở Sydney vào năm 1985, trong khi phía New Zealand cũng đưa ra những bằng chứng riêng cho việc thức uống này ra đời ở Auckland hay Wellington khoảng cùng thời điểm.

Khách Việt không cần quá bận tâm tới cuộc tranh cãi này khi đi tour, vì dù nguồn gốc chính xác thuộc về thành phố nào, Melbourne vẫn là nơi ly flat white được hoàn thiện và phổ biến rộng rãi nhất, đến mức tạp chí The Economist từng gọi đây là "sản phẩm ẩm thực xuất khẩu thành công nhất của Úc". Đây cũng là một ví dụ cho thấy người Melbourne sẵn sàng thừa nhận một điều chưa rõ ràng thay vì nhận vơ, một biểu hiện nhỏ của tính cách thẳng thắn vốn có ở người Úc.

Cà phê kiểu Melbourne khác gì với cà phê quen thuộc ở Việt Nam?

Khác biệt rõ nhất nằm ở nền tảng pha chế: cà phê Melbourne gần như luôn dựa trên espresso pha bằng máy áp suất cao, trong khi cà phê Việt Nam quen thuộc với phin nhỏ giọt và vị đậm, thường đi kèm sữa đặc. Khi gọi món tại Melbourne, khách cần chọn cụ thể loại thức uống như flat white, long black, latte, hay piccolo, thay vì chỉ gọi chung chung là "cà phê", vì mỗi loại có tỷ lệ sữa và cường độ vị khác nhau rõ rệt.

[Ảnh: Ly flat white với hình vẽ latte art trên bề mặt tại một quán cà phê Melbourne]

Một khác biệt khác là sữa đặc gần như vắng bóng trong menu cà phê ở đây, người Melbourne quen uống cà phê với sữa tươi hoặc uống đen không đường, nên khách Việt lần đầu thử có thể thấy vị nhạt hơn và ít ngọt hơn nhiều so với cà phê sữa đá quen thuộc. Việc gọi món theo đúng thuật ngữ địa phương cũng là một dạng giao tiếp xã giao nhỏ đáng lưu ý, có liên hệ với những quy tắc chung khi trò chuyện với người Úc đã nói tới trong bài Văn hóa Úc: Những điều du khách Việt nên biết trước chuyến đi.

Du khách nên trải nghiệm văn hóa cà phê Melbourne như thế nào cho đúng chất?

Cách trải nghiệm đúng chất nhất là chọn một quán độc lập trong hẻm nhỏ thay vì quán chuỗi quen thuộc, gọi một ly flat white hoặc long black, rồi ngồi lại quan sát nhịp sống buổi sáng của người địa phương thay vì mua mang đi vội vàng. Nhiều quán còn phục vụ kèm brunch, một phần trong bức tranh ẩm thực rộng hơn của nước Úc được giới thiệu kỹ hơn trong bài Ẩm thực Úc có gì đặc biệt? Khám phá văn hóa ăn uống bản địa.

[Ảnh: Du khách ngồi thưởng thức cà phê và brunch tại một quán vỉa hè ở Melbourne]

Vào cuối tuần hoặc giờ cao điểm sáng, các quán nổi tiếng thường khá đông và có thể phải xếp hàng, nên chủ động dành thêm thời gian thay vì vội vàng giữa lịch trình tham quan dày đặc. Nếu hành trình có ghé Melbourne trong khuôn khổ một lịch trình Tour Úc từ Hà Nội, dành riêng một buổi sáng chỉ để đi bộ qua vài con hẻm và thử cà phê ở từng quán thường để lại ấn tượng rõ hơn nhiều so với việc chỉ tham quan các điểm chụp ảnh quen thuộc.

Câu hỏi thường gặp

Cà phê ở Melbourne có đắt hơn nhiều so với các thành phố khác của Úc không?

Giá cả nhìn chung tương đương mặt bằng chung các thành phố lớn khác của Úc, không chênh lệch quá nhiều. Sự khác biệt nằm ở chất lượng và sự đa dạng phong cách pha chế nhiều hơn là ở mức giá.

Nên gọi loại cà phê nào nếu lần đầu thử kiểu Melbourne?

Flat white là lựa chọn an toàn và phổ biến nhất cho người mới bắt đầu, vì vị cân bằng giữa espresso và sữa nóng, không quá đậm cũng không quá nhạt. Nếu muốn thử đậm hơn, long black là lựa chọn gần với cà phê đen truyền thống hơn cả.

Các chuỗi cà phê lớn như Starbucks có dễ tìm ở Melbourne không?

Có, nhưng số lượng và độ phổ biến thấp hơn nhiều so với quán cà phê độc lập, và phần lớn người dân vẫn ưu tiên các quán nhỏ quen thuộc. Khách muốn trải nghiệm đúng chất văn hóa cà phê địa phương nên ưu tiên quán độc lập thay vì chuỗi lớn.

Buổi sáng có phải thời điểm tốt nhất để cảm nhận văn hóa cà phê Melbourne không?

Đúng vậy, vì hầu hết quán cà phê hoạt động sôi động nhất từ sáng sớm đến đầu giờ chiều rồi đóng cửa sớm hơn nhiều quán ăn tối. Đây cũng là khung giờ dễ bắt gặp nhịp sống thường nhật của người Melbourne nhất.

Điều đáng nhớ nhất về văn hóa cà phê Melbourne

Melbourne nổi tiếng với cà phê không phải nhờ một công thức bí truyền nào, mà nhờ nhiều thập kỷ giữ vững tinh thần quán độc lập, đủ mạnh để khiến một chuỗi cà phê toàn cầu như Starbucks phải thu hẹp quy mô ngay tại chính thị trường Úc. Với du khách, điều đáng thử không phải là tìm một quán "ngon nhất" cụ thể nào, mà là dành thời gian ngồi lại ở vài quán nhỏ trong hẻm, gọi đúng loại thức uống mình muốn, để cảm nhận trọn vẹn nhịp sống cà phê đặc trưng của thành phố này.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ DulichUc.vn, chuyên "Du Lịch Úc" dành cho khách khởi hành từ Hà Nội.